สังขปาลชาดก

ความซื่อสัตย์คือสมบัติอันประเสริฐ

ณ แคว้นมคธอันรุ่งเรือง มีเมืองหลวงชื่อราชคฤห์ กษัตริย์ผู้ครองนครมีพระนามว่า พระเจ้าพิมพิสาร พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์ผู้ทรงทศพิธราชธรรม ปกครองไพร่ฟ้าประชาชนด้วยความยุติธรรมและเปี่ยมด้วยพระเมตตา วันหนึ่ง ขณะที่พระองค์ประทับอยู่ ณ พระราชอุทยานอันร่มรื่น ทรงทอดพระเนตรเห็นช้างมงคลตัวหนึ่ง ซึ่งเป็นช้างที่สง่างามที่สุดในบรรดาช้างทั้งหมดของราชสำนัก ช้างตัวนั้นมีชื่อว่า สังขปาล

สังขปาลเป็นช้างที่ได้รับการฝึกฝนมาอย่างดี มีความเชื่อง และเป็นที่รักของพระเจ้าพิมพิสาร พระองค์ทรงโปรดปรานสังขปาลเป็นพิเศษ และมักจะเสด็จประพาสโดยทรงช้างสังขปาลอยู่เสมอ

วันหนึ่ง มีพ่อค้าผู้มั่งคั่งจากต่างแดนเดินทางมาถึงกรุงราชคฤห์ พ่อค้าผู้นี้มีชื่อเสียงโด่งดังในเรื่องของทรัพย์สมบัติอันมหาศาล และความรอบรู้ในการค้าขาย เขานำสินค้าอันมีค่าหลากหลายชนิดมาแลกเปลี่ยน และได้เข้าเฝ้าพระเจ้าพิมพิสารเพื่อถวายเครื่องบรรณาการ

“ถวายพระพร มหาบพิตร หม่อมฉันเป็นพ่อค้าจากแดนไกล นำเครื่องบรรณาการอันน้อยนิดมาถวายแด่พระองค์” พ่อค้ารายนั้นกล่าว พลางยื่นหีบไม้แกะสลักอันวิจิตรบรรจง

พระเจ้าพิมพิสารทรงเปิดหีบออก ทอดพระเนตรเห็นอัญมณีหลากชนิด ส่องประกายแวววาวราวกับดวงดาวบนท้องฟ้า พระองค์ทรงพอพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

“ดีมาก พ่อค้า เราพอใจในเครื่องบรรณาการของเจ้า เจ้าปรารถนาสิ่งใดจากเรา จงบอกมา” พระองค์ตรัส

พ่อค้าผู้นั้นกราบทูลว่า “มหาบพิตร หม่อมฉันได้ยินกิตติศัพท์ของสังขปาล ช้างมงคลคู่พระบารมีของพระองค์ หม่อมฉันปรารถนาจะได้ครอบครองสังขปาลไปประดับบารมี”

พระเจ้าพิมพิสารทรงนิ่งไปครู่หนึ่ง พระองค์ทรงทราบดีว่าสังขปาลมีความสำคัญเพียงใดต่อพระองค์ แต่ก็ทรงไม่สามารถปฏิเสธคำขอของพ่อค้าผู้มีอัธยาศัยดีได้ “เจ้าต้องการสังขปาล? ก็ตามปรารถนา แต่เรามีเงื่อนไข”

“โปรดตรัส มหาบพิตร” พ่อค้ารับคำ

“เจ้าจะต้องดูแลสังขปาลให้ดี ให้สมกับที่เคยเป็นช้างมงคลคู่พระบารมีของเรา หากเจ้าทำให้สังขปาลต้องเดือดร้อน หรือได้รับความทุกข์ยาก เราจะถือว่าเจ้าไม่ซื่อสัตย์ต่อเรา” พระองค์ตรัส

พ่อค้าตกลง และรับสังขปาลไปดูแลอย่างดี ในช่วงแรก พ่อค้าดูแลสังขปาลอย่างดีที่สุด ให้อาหารอย่างดี เลี้ยงดูอย่างเอาใจใส่ สังขปาลก็มีความสุขดี

แต่เมื่อเวลาผ่านไป พ่อค้าเริ่มเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน เขาคิดว่าสังขปาลเป็นเพียงสัตว์ตัวหนึ่ง การใช้งานมันอย่างหนักเพื่อขนสินค้าจำนวนมากคงไม่เป็นอะไร

“เจ้าช้างสังขปาล จงแบกสินค้าเหล่านี้ไปให้ข้า ข้าจะให้ค่าตอบแทนที่ดี” พ่อค้าสั่ง

สังขปาลพยายามแบกสัมภาระหนักอึ้ง จนร่างกายอ่อนล้า ผิวหนังถลอกปอกเปิก

“ข้า...ข้าไม่ไหวแล้ว นายท่าน” สังขปาลร้องออกมาด้วยความเจ็บปวด

“อย่ามาอู้ เจ้าช้างโง่! รีบแบกต่อไป!” พ่อค้าตะคอก

ในไม่ช้า ข่าวการใช้งานสังขปาลอย่างหนักก็มาถึงพระกรรณของพระเจ้าพิมพิสาร พระองค์ทรงเสียพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

“เป็นไปได้อย่างไร! ช้างอันเป็นที่รักของเรา ต้องมาทนทุกข์ทรมานเช่นนี้” พระองค์ตรัสกับเหล่าข้าราชบริพาร

“ข้าไม่เคยคิดว่าพ่อค้าผู้นี้จะไร้หัวใจเช่นนี้”

พระเจ้าพิมพิสารจึงมีรับสั่งให้เรียกพ่อค้าผู้นั้นเข้าเฝ้า “เจ้าพ่อค้า เหตุใดเจ้าจึงปฏิบัติต่อสังขปาลเช่นนี้ ข้าได้ฝากฝังมันไว้กับเจ้าด้วยความไว้วางใจ”

พ่อค้าหน้าเสีย “มหาบพิตร ข้า... ข้าเพียงต้องการให้สังขปาลทำงานให้ข้า มันเป็นเพียงสัตว์เดรัจฉาน”

“เจ้าคิดผิดแล้ว! สัตว์ทุกตัวล้วนมีความรู้สึก และเจ้าได้ละเมิดสัญญาที่ให้ไว้กับเรา” พระเจ้าพิมพิสารทรงกริ้ว “เจ้าได้แสดงความไม่ซื่อสัตย์ต่อเรา และต่อตัวสังขปาลเอง”

พระองค์ทรงตัดสินใจรับสังขปาลกลับคืนมา และสั่งให้พ่อค้าผู้นั้นออกจากอาณาเขตของพระองค์ไป

สังขปาลกลับมาอยู่ภายใต้การดูแลของพระเจ้าพิมพิสารอีกครั้ง สุขภาพของมันค่อยๆ ฟื้นฟูขึ้น

พระเจ้าพิมพิสารทรงตรัสสอนสังขปาลว่า “สังขปาลเอ๋ย เจ้าได้เรียนรู้แล้วว่า ความซื่อสัตย์นั้นสำคัญเพียงใด ไม่ว่าจะต่อมนุษย์หรือสัตว์ ความซื่อสัตย์คือสิ่งที่ประเมินค่ามิได้”

ตั้งแต่นั้นมา สังขปาลก็ไม่เคยถูกใช้งานหนักอีกเลย มันได้ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขภายใต้การดูแลของพระเจ้าพิมพิสาร

ชาดกเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ความซื่อสัตย์เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง การรักษาคำพูดและความไว้วางใจที่ผู้อื่นมอบให้ เป็นการแสดงถึงคุณธรรมอันประเสริฐ